Nieznany lud Europy
Zarys historii
Wsp├│┼éczesno┼Ť─ç
Zarys historii
Podobno pierwsi pojawili si─Ö na archipelagu irlandzcy mnisi ÔÇô co wszak nie zosta┼éo w ┼╝aden spos├│b dowiedzione. Mog┼éo to mie─ç miejsce w VIII w. lub nawet dwa stulecia wcze┼Ťniej. Udokumentowana historia Wysp Owczych rozpoczyna si─Ö wraz z przybyciem wiking├│w w IX w. Przodkowie wsp├│┼éczesnych Farerczyk├│w pochodzili w wi─Ökszo┼Ťci z Norwegii. Najstarsze dzieje norma┼äskich osadnik├│w opisuje Saga o Farerczykach - zbi├│r legend odnosz─ůcych si─Ö do okresu IX-XI w. Barwne opowie┼Ťci wiking├│w spisano dopiero w XIII w. na Islandii, gdzie zreszt─ů znajduje si─Ö orygina┼é tego dzie┼éa.

Chrystianizacja Wysp Owczych rozpocz─Ö┼éa ok. roku 1000. W roku 1035 Wyspy Owcze przesz┼éy pod ber┼éo w┼éadc├│w Norwegii. G┼é├│wnym o┼Ťrodkiem religijnym i politycznym sta┼éa si─Ö osada Kirkjub├Şur na po┼éudniu Streymoy, kt├│r─ů uczyniono siedzib─ů biskupstwa. Najwy┼╝sz─ů w┼éadz─Ö na wyspach sprawowa┼éo zgromadzenie Althing, zast─ůpione w XIII w. przez L├Şgting - cia┼éo z┼éo┼╝one z 36, a p├│┼║niej z 48 wybieranych cz┼éonk├│w miejscowej spo┼éeczno┼Ťci. Przez kolejne wieki stanowiono w nim miejscowe prawo i rozs─ůdzano sprawy wewn─Ötrzne, cho─ç w obecno┼Ťci kr├│lewskich urz─Ödnik├│w - najpierw norweskich, a nast─Öpnie du┼äskich. L├Şgting pe┼éni wa┼╝n─ů rol─Ö do dzisiaj. Farerczycy maj─ů wi─Öc - obok Islandczyk├│w - najd┼éu┼╝sz─ů, wci─ů┼╝ ┼╝yw─ů tradycj─Ö parlamentarn─ů na ┼Ťwiecie.

W roku 1380 Wyspy Owcze wraz z ca┼é─ů Norwegi─ů i podleg┼éymi jej terytoriami sta┼éy si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů unii personalnej z Dani─ů. Spore zmiany przynios┼éa Reformacja. Ostatni biskup katolicki opu┼Ťci┼é archipelag w 1540. Opr├│cz nowej wiary, Farerczycy musieli pogodzi─ç si─Ö z dominacj─ů j─Özyka du┼äskeigo. Kopenhaga wprowadzi┼éa tak┼╝e monopol handlowy, nadzorowany przez zmieniaj─ůcych si─Ö feuda┼é├│w. Wi─ů┼╝─ůce si─Ö z nim ograniczenia trapi┼éy wyspiarzy a┼╝ do XIX w. W XVI i XVII w. mia┼éy miejsce najazdy pirat├│w, w tym - co szczeg├│lnie ciekawe ÔÇô Turk├│w i Arab├│w.

Na pocz─ůtku XIX w. zacz─Ö┼éa si─Ö budzi─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç narodowa. Spo┼éeczno┼Ť─ç wyspiarska liczy┼éa w├│wczas nieco ponad 5 tys. Szczeg├│lnie zas┼éu┼╝onym w walce o w┼éasn─ů to┼╝samo┼Ť─ç by┼é N├│lsoyar P├íll, kt├│ry przeciwstawi┼é si─Ö monopolowi szmugluj─ůc potrzebne na wyspach towary, w tym lekarstwa.. Jako marynarz dobrze zna┼é ┼Ťwiat - p┼éywa┼é do powsta┼éych niedawno Stan├│w Zjednoczonych, czy do ogarni─Ötej duchem Rewolucji Francuskiej Europy. N├│lsoyar P├íll przeszed┼é do farerskiej historii tak┼╝e jako tw├│rca satyrycznej ballady, obrazuj─ůcej relacje pomi─Ödzy Farerczykami a Dani─ů i sprawuj─ůcymi w jej imieniu w┼éadz─Ö urz─Ödnikami. Od tej ballady rozpocz─Ö┼éa si─Ö kariera ostrygojada jako symbolu narodowego Wysp Owczych.

W 1856 r. zniesiono znienawidzony od wiek├│w monopol w handlu morskim. To prze┼éomowe wydarzenie przyspieszy┼éo o┼╝ywienie gospodarcze. Pojawi┼éy si─Ö nowe techniki po┼éow├│w ryb, a wios┼éowo-┼╝aglowe ┼éodzie zast─ůpi┼éy statki rybackie. Rozwin─Ö┼éa si─Ö produkcja farerskiego specja┼éu ÔÇô ryb suszonych, czyli sztokfiszy i klipfiszy.

W ko┼äcu tego┼╝ stulecia podj─Öto prace nad restytucj─ů j─Özyka farerskiego, ca┼ékowicie wypartego jako j─Özyk pisany. Farerski przetrwa┼é jedynie dzi─Öki licznym dialektom i przekazywanym ustnie balladom. Zasady gramatyki i pisowni zosta┼éy ujednolicone przez Vencelausa Ulricusa Hammershaimba. Ich podstaw─ů by┼éa analiza ┼Ťredniowiecznych dokument├│w, jeszcze sprzed okresu du┼äskiej dominacji. W ko┼äcu XIX w. zacz─Ö┼éy powstawa─ç pierwsze partie polityczne a wraz z nimi oficjalnie pojawi┼éa si─Ö my┼Ťl niepodleg┼éo┼Ťciowa.

W 1919 r. kszta┼éc─ůcy si─Ö w Kopenhadze farerscy studenci zaprojektowali flag─Ö narodow─ů, kt├│ra w ich zamy┼Ťle mia┼éa zast─ůpi─ç dotychczasowy sztandar zdobiony przez wizerunek ostrygojada. By┼éa ni─ů flaga okre┼Ťlana jako Merki├░, czyli czerwony krzy┼╝ z niebiesk─ů obw├│dk─ů na bia┼éym tle. Wprowadzenie Merki├░ nast─ůpi┼éo dopiero w 1940.

Podczas wojny na archipelagu stacjonowa┼é brytyjski garnizon ÔÇô Wyspy Owcze by┼éy jedn─ů z wa┼╝niejszych baz alianckich w zmaganiach z U-bootami na p├│┼énocnym Atlantyku. Brytyjczycy opu┼Ťcili wyspy wiosn─ů 1945.

To oczywi┼Ťcie tylko zarys dziej├│w archipelagu. Znacznie dok┼éadniejsz─ů charakterystyk─Ö ÔÇô w tym r├│┼╝ne hipotezy dotycz─ůce zasiedlenia archipelagu zaprezentowane przez dr Andrzeja Micha┼éowskiego z Instytutu Prahistoprii UAM w Poznaniu, dzieje monopolu czy ciekawe w─ůtki dotycz─ůce II wojny ┼Ťwiatowej ÔÇô zawieraj─ů rozdzia┼éy przewodnika pt. "Czasy najdawniejsze" oraz "Od Reformacji do II wojny ┼Ťwiatowej".


© 2003 PCIT TRAMP projekt i wykonanie: IKSik.net