PCIT TRAMP

Iwaszkiewicza 67/8

70-786 Szczecin

Tel. +48 91 432 08 37

www.wyspy-owcze.pl

www.zewpolnocy.pl

 

Numer konta:

35  1140  2017  0000  4502  1307  1981

Twój e-mail:
Treść wiadomości:
Wyślij
Wyślij
Formularz został wysłany - dziękujemy.
Proszę wypełnić wszystkie wymagane pola!
KONTAKT Z NAMI
W y d a w c a :
30 sierpnia 2022
30 sierpnia 2022 roku światło dzienne ujrzał nowy farerski portal internetowy: Eysturoyaportalurin (www.eyp.fo). Eysturoy to druga pod względem powierzchni i populacji (ok. 12 400 mieszkańców) farerska wyspa, nic więc dziwnego,
24 sierpnia 2022
23 sierpnia 2022 roku, godzina 13:55. Leżąc pod ciepłym kocem, zagłębiam się w lekturę książki, kiedy to atmosferę hygge zakłóca wibrująca komórka. Na wyświetlaczu pojawia się napis „Łukasz FO”. Spiritus
31 lipca 2022
Niezwykłe walory krajobrazowe i atmosfera osady Tjørnuvík na północnym krańcu wyspy Streymoy przyciągają coraz liczniejsze grono turystów. Lokalne władze podjęły niedawno działania, mające zadbać o komfort zarówno tych, którzy odwiedzają

Tekst: KINGA EYSTURLAND

 

Kinga Eysturland

Nauka farerskiego to bez wątpienia duże wyzwanie. Język nie należy do najłatwiejszych, a znikoma ilość materiałów i ograniczony odstęp do kontaktu z native speakerami sprawiają, że proces opanowania farerskiego jest długi, żmudny i wymaga sporo cierpliwości. Co zatem należy wziąć pod uwagę, planując rozpoczęcie przygody z językiem farerskim?

 

1. Fleksja

Farerski to język fleksyjny, przy czym odmienia się w zasadzie wszystko przez wszystko. Rzeczowniki, przymiotniki i liczebniki oscylują między czterema przypadkami (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik), a czasowniki deklinują się przez osoby. Najmniej problemu sprawiają przysłówki, zaś rolę wołacza spełnia mianownik.

 

2. Rodzaje rzeczowników

Rzeczowniki w liczbie pojedynczej występują w trzech rodzajach – męskim, żeńskim i nijakim. Sytuacja nieco komplikuje się w liczbie mnogiej, gdzie rodzaje również są trzy – męskoosobowy, żeńskoosobowy i mieszany (odpowiednik polskiego niemęskoosobowego). Istotną częścią nauki jest zapamiętywanie rodzajów rzeczowników i co za tym idzie – rodzajników. Warto skupić się na tym od samego początku, gdyż rodzaj rzeczownika determinuje odmianę innych części mowy.

 

3. Farerskie litery

Farerzy posługują się alfabetem łacińskim, do którego dokooptowali swoje własne litery, opisujące poszczególne dźwięki. Należą do nich między innymi: á [oa], í [uj], ó [eł/oł], ý [uj]. W farerskim - podobnie jak w islandzkim - istnieje litera Ð - ð [ed], jednak nie jest do niej przypisany żaden konkretny fonem i nigdy nie występuje ona na początku wyrazu. Bardzo ważne jest poprawne zapisywanie liter i niezastępowanie np. á literą „a” lub ð – „d”. W farerskim alfabecie brakuje natomiast liter „c”, „q”, „w”, „x” oraz „z”, chociaż występują one w słowach obcego pochodzenia, np. „wow”, „ex”, a także w imionach, np. „Christina”, „William” czy „Zacharias”.

 

4. Wymowa

W języku farerskim rozbieżności między wymową a pisownią są duże, więc oswojenie farerskich dźwięków i poprawne odczytywanie tekstu wymaga dużo praktyki. Na początku zazwyczaj problematyczne są zbitki spółgłoskowe, np. tj [cz], kj [cz], rs [sz], nn [dn], hv [kw], gj [dż], których przyswojenie jest czasochłonne. Nienaturalnym dla nosicieli języka polskiego zjawiskiem jest wymawianie końcówki –um jako [-un]. Chociaż farerski jest językiem o małej liczbie użytkowników, w obrębie Wysp Owczych istnieje wiele dialektów i gwar.

 

5. Danizmy

Wielowiekowa zależność od Duńczyków sprawiła, że w języku farerskim występują tzw. „danizmy”, czyli zapożyczenia z języka duńskiego. Ich używanie nie jest traktowane jako błąd, jednak może razić purystów językowych lub ludzi o poglądach separatystycznych. Za przykład posłużyć może powszechne słowo „przepraszam” – umskylda (duń. undskyld), którego farerski odpowiednik to orsaka.

 

6. Neologizmy

Dumni ze swojego języka wyspiarze dbają o jego czystość i nie pozwalają na  „zaśmiecanie” słowami obcego pochodzenia (nie licząc powszechnych w obiegu danizmów).  Lingwiści z archipelagu dają upust swej fantazji, tworząc niekiedy intrygujące neologizmy do opisywania nowych desygnatów. Fareski lingwista Jóhan Hendrik Poulsen ma na swoim koncie ponad tysiąc neologizmów.

 

7. Owcze słownictwo

Nieodłączną częścią farerskiego korpusu są określenia, w słowniku oznaczone jako um seyð - związane z owcami. Niektóre z nich określają owczy charakter. Flogstyggur jest nieśmiałą owcą, przymiotnikiem niðurfallin nazywa się owce, które zeszły z górskich pastwisk i nie dają się na nie z powrotem zagonić, zaś słowem vargur („wilk” w jęz. staronordyckim) określa się dzikie, nieokiełznane owce. Nawet powiedzenie „jak sardynki w puszce” ma swój oczywisty, farerski odpowiednik - sum seyður í rætt („jak owce w owczarni”).

 

8. Toponimy

Farerski badacz i lingwista Eivind Weyhe szacuje, że na Wyspach Owczych nazwano 40 000 – 50 000 miejsc, poczynając od pojedynczych skał i bazaltowych ostańców, na dolinach i wzgórzach kończąc. Książka „Árnafjørður - Staðarnøvn” Hanusa Poulsena stanowi kolekcję ponad 500 nazw miejsc w pobliżu jednej tylko osady. Liczne toponimy ułatwiały dawniej nawigację w czasie połowów, pozwalały określić gdzie ostatnio widziano owce.

 

9. Na nieboskłonie

Niebo nad archipelagiem przez większą część roku przysłaniają chmury, a krajobraz - mgła. Obok podstawowego słowa skýggj („chmura”), w języku farerskim znajdziemy kilka tuzinów określeń rodzajów chmur. Na przykład nyðra używana jest w odniesieniu do kłębka wełny, ale też lekkiej, puszystej chmurki, skýdráttur jest chmurą sunącą po niebie, a ta która jest nieco wolniejsza to róðrarskýggj („wiosłująca chmura”). Mgłę w farerskim określa się słowem mjørki,  zaś toka odnosi się do mgiełki.

 

10. Materiały do nauki

Materiałów do nauki nie ma zbyt wielu, więc pozostaje skorzystać z nielicznych dostępnych źródeł. Kompleksowymi podręcznikami są książki autorstwa Bergljót av Skarði pt. „Vælkomin. Føroyskt sum fremmandmál”. Aktualnie dostępne są dwie części publikacji. Książki nie nadają się jednak do samodzielnej nauki i wymagają wsparcia dydaktyczno-pedagogicznego. Równie przydatny jest podręcznik J. Adamsa i H. Petersena „Faroese: A language course for beginners”, do nabycia w księgarniach na Wyspach Owczych lub wysyłkowo w księgarniach online. Wersja w formacie pdf dostępna jest TUTAJ

 

Na stronie wydawnictwa Sprotin (www.sprotin.fo) w zakładce Netorðabøkur znajdziemy wiele słowników farerskich w różnych konfiguracjach językowych.

 

Z kolei w serwisie www.faroeseonline.com znajduje się darmowa baza zwrotów na poziomie podstawowym, zaś wiele przydatnych (lecz często przypadkowych) fraz można znaleźć na stronie www.faroeislandstranslate.com, powstałej w ramach wiralowej kampanii Visit Faroe Islands. Trwają finałowe prace nad farerską wersją Google Translate.

 

Więcej informacji na temat języka farerskiego znajduje się w przewodniku kulturowo – turystycznym po Wyspach Owczych, którego drugie wydanie jest w przygotowaniu. Publikacja zawiera również obszerny słowniczek wraz z polską transkrypcją uproszczoną.

 

 

Farerski: 10 faktów na start

Fot. Kinga Eysturland
09 stycznia 2022